Cảm lạnh và cúm là “combo” khiến nhà thuốc mùa nào cũng bận, nhất là lúc giao mùa, trời trở lạnh hoặc khi văn phòng có một người hắt hơi là… cả phòng lần lượt “dính”. Nhiều người hay gọi chung là “bị cảm”, nhưng cảm lạnh và cúm khác nhau khá rõ về mức độ, nguy cơ biến chứng và cách theo dõi. Hiểu đúng giúp bạn xử lý nhanh, tránh lạm dụng thuốc và biết khi nào phải đi khám.

Cảm lạnh là gì? Cúm là gì?

• Cảm lạnh (common cold) thường do nhiều loại virus gây ra (rhinovirus…); biểu hiện nhẹ đến vừa, chủ yếu ở đường hô hấp trên.

• Cúm (influenza) do virus cúm gây ra; thường khởi phát đột ngột, sốt và đau nhức rõ, mệt rã rời, nguy cơ biến chứng cao hơn (đặc biệt ở nhóm nguy cơ).

Nói ngắn gọn: cúm thường “đánh gục” nhanh hơn, còn cảm lạnh thường “lì lợm” kiểu sổ mũi – đau họng – ho dai.

Phân biệt cảm lạnh và cúm: nhìn 6 dấu hiệu là ra

1) Sốt

• Cảm lạnh: có thể không sốt hoặc sốt nhẹ

• Cúm: thường sốt cao, rét run, mệt nhiều

2) Đau nhức người

• Cảm lạnh: nhẹ hoặc không đáng kể

• Cúm: đau nhức cơ, đau đầu rõ rệt

3) Mệt mỏi

• Cảm lạnh: vẫn làm việc được (dù hơi khó chịu)

• Cúm: mệt “rụng rời”, muốn nằm bẹp

4) Sổ mũi, hắt hơi

• Cảm lạnh: thường gặp, nổi bật

• Cúm: có thể có nhưng không phải lúc nào cũng là triệu chứng chính

5) Ho

• Cả hai đều có ho, nhưng cúm thường ho nhiều, có thể đau ngực khi ho

6) Khởi phát

• Cảm lạnh: tăng dần

• Cúm: thường đến nhanh, trong 24 giờ đã thấy nặng

Lưu ý: Dù phân biệt như vậy, vẫn có trường hợp khó tách bạch. Khi bạn thuộc nhóm nguy cơ hoặc triệu chứng nặng nhanh, hãy đi khám sớm.

Cách chăm sóc tại nhà khi cảm lạnh/cúm (đúng và hiệu quả)

1) Nghỉ ngơi và ngủ đủ

Cơ thể cần năng lượng để “đánh” virus. Thiếu ngủ là cách nhanh nhất để bệnh kéo dài.

2) Uống đủ nước và ưu tiên ấm

Nước ấm giúp dịu họng, loãng đờm. Nếu sốt, ra mồ hôi nhiều, có thể bù thêm điện giải theo hướng dẫn.

3) Giữ ấm đúng cách

Giữ ấm cổ, ngực, chân. Nhưng tránh ủ kín quá mức khi sốt cao vì có thể làm khó chịu hơn.

4) Rửa mũi – súc họng

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp giảm nghẹt, giảm dịch chảy xuống họng.

• Súc họng giúp giảm rát và ho hắng.

5) Ăn nhẹ, dễ tiêu

Cháo, súp, trái cây mềm, đồ ấm. Không cần ép ăn nhiều, nhưng đừng để “bụng rỗng + sốt” vì mệt sẽ tăng.

Dùng thuốc OTC khi cảm lạnh/cúm: nguyên tắc an toàn

Mục tiêu của thuốc OTC là giảm triệu chứng để bạn dễ chịu hơn, chứ không “diệt virus ngay lập tức”. Bạn có thể cân nhắc theo triệu chứng:

• Sốt/đau nhức: dùng thuốc hạ sốt giảm đau đúng liều

• Nghẹt mũi/sổ mũi: xử lý mũi đúng giúp giảm ho do dịch chảy xuống họng

• Ho/đau họng: viên ngậm, xịt họng hoặc siro làm dịu

Cảnh báo quan trọng:
Nhiều thuốc cảm cúm dạng “combo” chứa paracetamol. Nếu bạn vừa uống thuốc cảm cúm vừa uống thêm thuốc hạ sốt paracetamol, rất dễ quá liều. Luôn kiểm tra thành phần để tránh dùng chồng.

Nhóm cần thận trọng: người tăng huyết áp, tim mạch, dạ dày, gan thận, phụ nữ mang thai/cho con bú, trẻ em. Tốt nhất hỏi dược sĩ/bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cảm lạnh/cúm cần đi khám ngay? (dấu hiệu “đỏ”)

Bạn nên đi khám sớm nếu có:

1. Khó thở, thở nhanh, đau ngực

2. Sốt cao > 39°C hoặc sốt kéo dài > 3 ngày

3. Lơ mơ, co giật, cổ cứng, đau đầu dữ dội

4. Ho nhiều kèm đờm lẫn máu

5. Mất nước (khô môi, tiểu ít, chóng mặt), nôn không uống được

6. Triệu chứng nặng lên sau vài ngày tưởng đã đỡ

7. Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền (hen, COPD, tim mạch, tiểu đường…)

Phòng lây nhiễm: làm đúng 5 việc là đã giảm rủi ro

• Rửa tay thường xuyên

• Đeo khẩu trang khi có triệu chứng, tránh hắt hơi “tự do”

• Che miệng khi ho/hắt hơi, bỏ khăn giấy đúng nơi

• Thông thoáng phòng, vệ sinh tay nắm cửa/điện thoại

• Hạn chế dùng chung ly, muỗng, khăn

Với cúm mùa, tiêm vắc xin cúm theo khuyến cáo là cách phòng bệnh hiệu quả, đặc biệt ở nhóm nguy cơ.

Kết luận

Cảm lạnh thường nhẹ và tự khỏi nếu chăm sóc đúng, còn cúm thường nặng hơn, khởi phát nhanh và dễ mệt rã rời. Dù là cảm lạnh hay cúm, bạn vẫn nên tập trung vào: nghỉ ngơi – uống đủ – xử lý mũi họng đúng – dùng thuốc giảm triệu chứng an toàn – theo dõi dấu hiệu nguy hiểm.