Đau dạ dày và trào ngược là “cặp đôi phiền phức” mà nhiều người gặp phải, đặc biệt ở dân văn phòng: ăn vội, cà phê nhiều, stress nặng, tối muộn mới ăn rồi lăn ra ngủ. Kết quả: đau thượng vị, ợ chua, nóng rát sau xương ức, đầy bụng, thậm chí ho khan kéo dài và khàn tiếng. Tin tốt là đa phần có thể kiểm soát nếu bạn hiểu đúng nguyên nhân và thay đổi thói quen. Tin xấu là: nếu chỉ uống thuốc cho qua, nó sẽ quay lại đúng lúc bạn bận nhất.

Đau dạ dày và trào ngược là gì?

• Đau dạ dày thường là cách gọi chung cho đau vùng thượng vị (trên rốn), có thể liên quan viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng, rối loạn tiêu hoá.

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) xảy ra khi acid/dịch dạ dày trào lên thực quản gây ợ nóng, ợ chua, nóng rát sau xương ức, có thể lan lên cổ họng.

Hai tình trạng này có thể đi cùng nhau hoặc xuất hiện riêng. Và không ít người bị trào ngược mà tưởng “viêm họng”, vì ho hắng – khàn tiếng kéo dài.

Triệu chứng điển hình (đọc là thấy “đúng mình”)

Dấu hiệu thường gặp của trào ngược

• Ợ nóng/ nóng rát sau xương ức (tăng khi nằm, sau ăn)

• Ợ chua, có vị chua/đắng ở miệng

• Cảm giác vướng cổ, hay phải “khịt khịt”/ho hắng

• Khàn tiếng, đau họng buổi sáng

Dấu hiệu thường gặp của đau dạ dày/viêm loét

• Đau thượng vị: âm ỉ hoặc quặn, có thể liên quan bữa ăn

• Đầy bụng, khó tiêu, no nhanh

• Buồn nôn, ợ hơi nhiều

Gợi ý nhanh:

• Nếu bạn đau rát sau xương ức + ợ chua + nặng khi nằm → nghi trào ngược.

• Nếu bạn đau thượng vị rõ + khó tiêu → nghi dạ dày.
  Nhưng để chắc chắn, vẫn cần khám khi triệu chứng kéo dài.

Nguyên nhân thường gặp khiến đau dạ dày/trào ngược “bùng lên”

1. Ăn không đúng cách: ăn quá no, ăn nhanh, ăn muộn

2. Thực phẩm kích thích: đồ cay, chua, chiên rán, chocolate, bạc hà, nước có gas

3. Cà phê, rượu bia, thuốc lá: vừa kích acid vừa làm yếu cơ vòng thực quản

4. Stress, thiếu ngủ: ruột dạ dày cũng “stress” y như bạn

5. Thừa cân: tăng áp lực ổ bụng, dễ trào ngược

6. Thuốc: một số thuốc có thể gây kích ứng dạ dày (cần hỏi chuyên môn)

7. H. pylori: liên quan viêm/loét dạ dày (cần xét nghiệm theo chỉ định)

6 cách xử lý tại nhà giúp giảm đau nhanh và bền (quan trọng hơn thuốc)

1) Ăn tối sớm, và không nằm ngay sau ăn

Quy tắc vàng: không nằm trong 2–3 giờ sau ăn.
Nếu bạn ăn lúc 9–10h tối rồi ngủ, trào ngược gần như “chắc kèo”.

2) Chia nhỏ bữa, giảm ăn quá no

Ăn quá no làm dạ dày căng và dễ đẩy dịch lên trên.

3) Tránh các “kẻ kích hoạt” 7–14 ngày để test

Bạn thử giảm: đồ cay, đồ chua, chiên rán, cà phê, rượu bia, nước có gas.
Nhiều người chỉ cần bỏ cà phê buổi tối là đỡ rõ.

4) Nâng đầu giường khi ngủ

Nâng đầu giường 10–15cm (hoặc kê gối hỗ trợ phù hợp) giúp giảm trào ngược ban đêm. Kê gối quá cao đôi khi lại mỏi cổ, nên ưu tiên nâng đầu giường.

5) Giảm stress theo kiểu “thực dụng”

Đi bộ 15–20 phút/ngày, ngủ đủ, thở chậm 5 phút trước khi ngủ. Không thơ mộng nhưng hiệu quả.

6) Theo dõi “thời điểm đau”

Ghi nhanh: đau lúc nào (trước/sau ăn, ban đêm), ăn gì bị nặng. Dữ liệu này giúp bạn điều chỉnh đúng hơn cả… phán đoán cảm tính.

Dùng thuốc/OTC hỗ trợ: dùng đúng nhóm, đúng lúc

Tại nhà thuốc, các nhóm hỗ trợ thường gặp gồm:

• Thuốc trung hoà acid: giúp giảm nhanh cảm giác ợ nóng

• Thuốc tạo lớp bảo vệ niêm mạc: hỗ trợ giảm rát, bảo vệ dạ dày

• Một số trường hợp cần nhóm giảm tiết acid hoặc điều trị chuyên sâu hơn: nên theo chỉ định bác sĩ nếu triệu chứng kéo dài

Lưu ý an toàn:

• Nếu bạn có bệnh gan thận, đang mang thai/cho con bú, hoặc đang dùng nhiều thuốc (đặc biệt tim mạch, chống đông), hãy hỏi dược sĩ/bác sĩ trước khi dùng.

• Đừng tự dùng thuốc kéo dài nhiều tuần mà không đánh giá lại.

Khi nào cần đi khám ngay? (dấu hiệu “đỏ”)

Bạn nên đi khám sớm nếu có:

1. Nôn ra máu hoặc đi cầu phân đen

2. Đau dữ dội, đau tăng nhanh

3. Sụt cân, chán ăn kéo dài

4. Nuốt nghẹn, đau khi nuốt

5. Thiếu máu, mệt lả không rõ nguyên nhân

6. Triệu chứng kéo dài > 2–4 ngày hoặc tái phát liên tục

7. Người trên 40–45 tuổi mới xuất hiện triệu chứng lần đầu (nên khám để loại trừ nguy cơ)

Kết luận

Đau dạ dày và trào ngược không chỉ là “uống thuốc là xong”. Muốn kiểm soát bền vững, bạn cần ăn đúng giờ – ăn tối sớm – tránh kích thích – không nằm ngay sau ăn – giảm stress – kiểm soát cân nặng. Thuốc/OTC chỉ là công cụ hỗ trợ, còn thói quen mới là “gốc rễ”.