Viêm họng / đau họng là một trong những lý do phổ biến nhất khiến nhiều người phải ghé nhà thuốc, đặc biệt vào thời điểm giao mùa, trời lạnh hoặc sau những ngày “chạy deadline” thiếu ngủ. Có người đau rát khi nuốt, có người khàn tiếng, có người ho kéo dài… Nhưng điều quan trọng là: đau họng không phải lúc nào cũng cần kháng sinh, và chăm sóc sai có thể khiến bệnh kéo dài hoặc tái phát.

Viêm họng/đau họng là gì?

Viêm họng là tình trạng niêm mạc họng bị viêm, gây cảm giác rát, đau khi nuốt, khô họng, vướng họng, đôi khi kèm ho và khàn tiếng. Viêm họng có thể cấp tính (vài ngày) hoặc kéo dài thành mạn tính nếu hay tái phát.

Điểm bạn cần nhớ: nguyên nhân gây viêm họng rất đa dạng, không chỉ là “nhiễm lạnh”.

Nguyên nhân thường gặp gây viêm họng / đau họng

1) Nhiễm virus (phổ biến nhất)

Virus cảm lạnh, cúm… thường gây đau họng kèm sổ mũi, hắt hơi, ho, sốt nhẹ. Trường hợp này thường tự khỏi nếu chăm sóc đúng.

2) Nhiễm vi khuẩn (ít hơn nhưng cần chú ý)

Điển hình là viêm họng do liên cầu (strep throat). Có thể sốt cao, đau họng dữ, amidan sưng, hạch cổ đau, ít ho. Trường hợp này có thể cần khám và dùng thuốc theo chỉ định.

3) Kích ứng – môi trường

Khói thuốc, máy lạnh, không khí khô, bụi, hóa chất, nói nhiều/hét nhiều… đều khiến họng viêm và rát.

4) Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Bạn có thể đau họng, khàn tiếng, ho dai dẳng, vướng họng nhất là buổi sáng, kèm ợ nóng/ợ chua. Nếu nguyên nhân là trào ngược mà chỉ chăm chăm dùng thuốc họng, bệnh sẽ rất dễ quay lại.

5) Dị ứng

Viêm mũi dị ứng chảy dịch xuống họng (post-nasal drip) gây rát họng, ho hắng, ngứa họng.

Dấu hiệu viêm họng thường gặp

• Đau rát họng, đau khi nuốt

• Khô họng, ngứa họng, vướng họng

• Ho (khô hoặc có đờm), khàn tiếng

• Sốt nhẹ, mệt mỏi (tùy nguyên nhân)

• Amidan đỏ/sưng, có thể có chấm trắng (không phải lúc nào cũng là vi khuẩn)

Khi nào đau họng cần đi khám sớm? (dấu hiệu “đỏ”)

Bạn nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:

1. Sốt cao > 38,5°C kéo dài hoặc rét run

2. Đau họng dữ dội, khó nuốt, chảy dãi, khó há miệng

3. Khó thở, khò khè, đau tức ngực

4. Sưng hạch cổ to, đau nhiều

5. Có mủ nhiều, hơi thở hôi nặng, đau một bên họng kéo dài

6. Đau họng > 5–7 ngày không cải thiện

7. Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền (hen, tim mạch, suy giảm miễn dịch…)

Cách giảm đau họng tại nhà (đúng và hiệu quả)

1) Uống đủ nước – ưu tiên ấm

Nước ấm giúp làm dịu niêm mạc họng. Tránh rượu bia, nước đá lạnh nếu đang viêm.

2) Súc họng đúng cách

• Nước muối sinh lý hoặc dung dịch súc họng phù hợp

• 2–3 lần/ngày
  Lưu ý: súc họng là hỗ trợ, không phải “súc càng nhiều càng khỏi”.

3) Giữ ẩm và tránh kích ứng

• Dùng máy tạo ẩm (nếu phòng máy lạnh)

• Tránh khói thuốc, bụi, nước hoa nồng

• Hạn chế nói to, nói nhiều trong vài ngày

4) Ăn uống “êm họng”

• Cháo, súp ấm, thức ăn mềm

• Tránh đồ cay nóng quá mức, đồ chiên rán nhiều dầu, đồ quá chua nếu bạn dễ trào ngược

5) Nghỉ ngơi đủ giấc

Thiếu ngủ làm hệ miễn dịch “tụt mood”, bệnh dễ kéo dài.

Dùng thuốc/ sản phẩm hỗ trợ tại nhà thuốc: cần hiểu đúng

Tùy triệu chứng, có thể dùng các nhóm hỗ trợ giảm đau và dịu họng như:

• Viên ngậm/ xịt họng giúp giảm rát, giảm ho hắng

• Thuốc giảm đau – hạ sốt khi cần (dùng đúng liều)

• Nếu có nghẹt mũi/chảy mũi, xử lý mũi đúng sẽ giảm dịch chảy xuống họng

Điều quan trọng:

• Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Đau họng do virus dùng kháng sinh không giúp nhanh khỏi mà còn tăng rủi ro kháng thuốc và rối loạn tiêu hóa.

• Nếu bạn có tiền sử viêm loét dạ dày, bệnh gan thận, đang mang thai/cho con bú hoặc đang dùng thuốc điều trị, hãy hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau/kháng viêm.

Phòng ngừa viêm họng tái phát

• Rửa tay, đeo khẩu trang khi môi trường bụi/đông người

• Uống đủ nước, tránh khô họng kéo dài

• Vệ sinh mũi họng đúng (đặc biệt người viêm mũi dị ứng)

• Hạn chế rượu bia, thuốc lá

• Nếu nghi trào ngược: ăn tối sớm, tránh nằm ngay sau ăn, giảm đồ cay – chua – dầu mỡ

Kết luận

Viêm họng/đau họng rất phổ biến và đa phần có thể cải thiện nhanh nếu bạn chăm sóc đúng: giữ ấm – uống đủ – súc họng hợp lý – tránh kích ứng – nghỉ ngơi, và dùng sản phẩm hỗ trợ phù hợp. Quan trọng nhất là nhận biết dấu hiệu cần đi khám và không lạm dụng kháng sinh.