Ho là phản xạ tự nhiên giúp cơ thể tống dị vật, dịch nhầy và tác nhân gây kích ứng ra khỏi đường hô hấp. Nhưng khi ho kéo dài, ho thành cơn hoặc ho kèm đờm đặc, nhiều người bắt đầu lo lắng: “Có phải viêm phổi không?”, “Có cần kháng sinh không?”, “Sao uống mãi không hết?”. Muốn xử lý ho hiệu quả, bạn cần phân biệt ho khan và ho có đờm, vì cách chăm sóc và dùng thuốc có thể khác nhau hoàn toàn.

Ho khan và ho có đờm khác nhau thế nào?

Ho khan (ho không đờm)

• Cảm giác: ho rát họng, khô cổ, ho từng cơn, đôi khi khàn tiếng

• Thường gặp khi: cảm lạnh giai đoạn đầu, kích ứng (khói bụi, máy lạnh), dị ứng, trào ngược dạ dày, sau viêm họng

Ho có đờm (ho ướt)

• Cảm giác: có dịch nhầy, khò khè, nặng ngực, ho ra đờm trong/đục

• Thường gặp khi: viêm đường hô hấp, viêm phế quản, cảm lạnh giai đoạn sau, viêm xoang chảy dịch xuống họng

Điểm quan trọng: Ho có đờm không có nghĩa “nặng hơn”, nhưng nó là dấu hiệu cơ thể đang cố tống dịch ra. Vì vậy, xử lý đúng là hỗ trợ tống đờm, không phải “bịt miệng ho” bằng mọi giá.

Nguyên nhân phổ biến gây ho (đặc biệt khi giao mùa)

1. Cảm lạnh/cúm do virus: thường tự khỏi sau vài ngày đến một tuần, nhưng ho có thể dai hơn.

2. Viêm họng – viêm amidan: đau rát họng, ho hắng, khàn tiếng.

3. Viêm phế quản: ho nhiều, có thể có đờm, nặng ngực.

4. Viêm mũi dị ứng/viêm xoang: dịch chảy xuống họng gây ho kéo dài, nhất là về đêm.

5. Trào ngược dạ dày (GERD): ho khan dai dẳng, vướng họng, khàn tiếng, thường nặng hơn khi nằm.

6. Khói bụi, thuốc lá, không khí khô: gây kích ứng đường thở.

7. Hen/Co thắt phế quản: ho về đêm, khò khè, khó thở (cần khám để xác định).

Cách chăm sóc ho tại nhà: 6 việc đơn giản nhưng hiệu quả

1) Uống đủ nước và ưu tiên nước ấm

Nước ấm giúp làm dịu họng, loãng đờm, giảm kích ứng. Tránh rượu bia và hạn chế nước đá lạnh khi đang ho.

2) Giữ ẩm không khí

Phòng điều hòa dễ làm khô niêm mạc khiến ho nặng hơn. Dùng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng, tránh để cổ họng “sa mạc hóa”.

3) Súc họng/rửa mũi nếu có dịch mũi chảy xuống họng

Nhiều ca ho dai thực chất là do mũi – xoang. Rửa mũi đúng cách và súc họng giúp giảm ho hắng đáng kể.

4) Nghỉ giọng, tránh nói nhiều

Ho khan kèm khàn tiếng thường cần “nghỉ” cho dây thanh. Nói càng nhiều, ho càng dai.

5) Ăn uống “êm đường thở”

Ưu tiên đồ ấm, mềm; tránh đồ quá cay, quá chua nếu bạn dễ trào ngược; tránh khói thuốc hoàn toàn (khói thuốc là “kẻ thù số 1” của ho).

6) Ngủ đủ

Thiếu ngủ làm miễn dịch suy giảm, ho dễ kéo dài. Đây là sự thật phũ phàng: bạn có thể mua thuốc, nhưng bạn không thể mua lại giấc ngủ đã mất.

Dùng thuốc/ sản phẩm OTC: chọn đúng theo loại ho

Với ho khan

Mục tiêu là giảm kích ứng và làm dịu họng:

• Viên ngậm, siro làm dịu họng, xịt họng (tùy loại)

• Giữ ẩm, uống ấm, tránh tác nhân kích thích

Lưu ý: Nếu ho khan do trào ngược, thuốc ho chỉ giúp tạm thời. Cần điều chỉnh ăn tối sớm, tránh nằm ngay sau ăn, hạn chế đồ cay – chua – dầu mỡ.

Với ho có đờm

Mục tiêu là làm loãng và tống đờm:

• Uống nhiều nước ấm

• Có thể dùng nhóm hỗ trợ long đờm theo tư vấn dược sĩ

Cẩn thận: Không nên dùng thuốc ức chế ho mạnh một cách tùy tiện khi đờm đặc nhiều, vì có thể khiến đờm khó thoát ra, làm nặng cảm giác tức ngực. (Trường hợp đặc biệt cần bác sĩ đánh giá.)

Màu đờm nói lên điều gì?

• Đờm trong/trắng: thường gặp khi cảm lạnh, dị ứng

• Đờm vàng/xanh: có thể liên quan viêm nhiễm; nhưng màu đờm không đủ để tự kết luận phải dùng kháng sinh

• Đờm lẫn máu: cần đi khám sớm để kiểm tra nguyên nhân

Khi nào ho cần đi khám? (dấu hiệu “đỏ”)

Bạn nên đi khám nếu có:

1. Ho kéo dài > 2–3 tuần

2. Sốt cao, rét run, mệt nhiều

3. Khó thở, thở nhanh, đau ngực

4. Ho ra máu hoặc đờm có máu

5. Sụt cân, ra mồ hôi đêm

6. Trẻ nhỏ ho nhiều, bú/ăn kém, ngủ không được

7. Người có bệnh nền hô hấp (hen, COPD), tim mạch, suy giảm miễn dịch

Phòng ngừa ho tái phát

• Rửa tay, đeo khẩu trang khi môi trường bụi/đông người

• Vệ sinh mũi họng đúng cách khi giao mùa

• Tránh khói thuốc và hạn chế tiếp xúc chất kích thích

• Giữ ấm cổ – ngực, uống đủ nước, ngủ đủ

Kết luận

Ho khan và ho có đờm là hai “trường phái” khác nhau: ho khan cần làm dịu kích ứng, còn ho có đờm cần hỗ trợ tống đờm. Đa phần ho do virus sẽ tự giảm nếu chăm sóc đúng, nhưng hãy cảnh giác các dấu hiệu đỏ như khó thở, sốt cao, ho kéo dài hoặc ho ra máu.