Viêm mũi dị ứng / sổ mũi là “món quà giao mùa” mà nhiều người nhận hoài không muốn. Sáng ngủ dậy hắt hơi liên tục, mũi chảy như vòi, nghẹt một bên, mắt ngứa, cổ họng vướng vướng… Có người tưởng cảm lạnh, uống đủ thứ mà vẫn không hết, vì nguyên nhân thật sự là dị ứng hoặc môi trường. Hiểu đúng sẽ giúp bạn xử lý nhanh, giảm tái phát và tránh lạm dụng thuốc xịt mũi.

Viêm mũi dị ứng là gì? Vì sao dễ sổ mũi?

Viêm mũi dị ứng là phản ứng của niêm mạc mũi khi tiếp xúc với dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông thú, nấm mốc, khói thuốc, thời tiết lạnh… Cơ thể giải phóng histamine khiến bạn:

• hắt hơi,

• ngứa mũi,

• chảy nước mũi trong,

• nghẹt mũi.

Sổ mũi cũng có thể do cảm lạnh (virus), viêm xoang, kích ứng hoặc chênh lệch nhiệt độ. Vì vậy, phân biệt đúng nguyên nhân là bước quan trọng nhất.

Phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm lạnh (để khỏi “uống nhầm bài”)

Dấu hiệu gợi ý viêm mũi dị ứng

• Hắt hơi từng tràng (5–10 cái), nhất là buổi sáng

• Ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt

• Nước mũi trong, loãng như nước

• Ít sốt, ít đau nhức toàn thân

• Tái phát theo mùa, gặp bụi/máy lạnh là “lên cơn”

Dấu hiệu gợi ý cảm lạnh do virus

• Có thể sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng

• Nước mũi có thể chuyển đục sau vài ngày

• Đau nhức người, ho

• Thường khỏi dần sau 5–7 ngày

Mẹo nhanh: Nếu bạn ngứa mũi – ngứa mắt – hắt hơi nhiều – nước mũi trong và lặp đi lặp lại, khả năng cao là dị ứng.

Nguyên nhân thường gặp gây viêm mũi dị ứng/sổ mũi

• Bụi nhà, mạt bụi, chăn ga gối nệm lâu ngày

• Phấn hoa, thời điểm giao mùa

• Lông thú cưng

• Nấm mốc (phòng ẩm, điều hòa bẩn)

• Khói thuốc, mùi hóa chất, nước hoa nồng

• Thời tiết lạnh hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột

• Máy lạnh làm khô niêm mạc

Triệu chứng viêm mũi dị ứng / sổ mũi thường gặp

• Nghẹt mũi (một hoặc hai bên)

• Chảy nước mũi, chảy xuống họng gây ho hắng

• Hắt hơi nhiều, ngứa mũi

• Ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt

• Giảm ngửi, khó ngủ vì nghẹt mũi

Cách xử lý tại nhà giúp giảm sổ mũi nhanh (đúng và an toàn)

1) Rửa mũi bằng nước muối sinh lý: “vũ khí” đơn giản nhưng hiệu quả

• Dùng nước muối sinh lý 0,9% dạng xịt hoặc bình rửa

• 1–2 lần/ngày, tăng lên khi tiếp xúc nhiều bụi

• Giúp làm sạch dị nguyên, giảm nghẹt, giảm dịch chảy xuống họng

Lưu ý: thao tác nhẹ nhàng, dùng dụng cụ sạch để tránh kích ứng.

2) Tránh tác nhân kích hoạt (nếu không tránh, điều trị mãi vẫn tái phát)

• Giặt chăn ga gối hàng tuần, phơi nắng

• Hút bụi, lau nhà ẩm thay vì quét khô

• Vệ sinh máy lạnh, dùng máy lọc không khí nếu cần

• Hạn chế khói thuốc, mùi nồng

• Đeo khẩu trang khi dọn nhà hoặc ra đường nhiều bụi

3) Giữ ấm và giữ ẩm

• Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột

• Uống đủ nước, phòng quá khô thì dùng máy tạo ẩm

4) Xử lý dịch chảy xuống họng

Dịch mũi chảy xuống họng làm bạn ho hắng, rát họng. Rửa mũi và giữ ẩm giúp giảm rõ.

Dùng thuốc/xịt mũi: dùng đúng mới “đỡ”, dùng sai dễ lệ thuộc

1) Thuốc kháng histamine (giảm ngứa, hắt hơi, chảy mũi)

Thường phù hợp khi triệu chứng là hắt hơi – ngứa – chảy nước mũi. Một số loại có thể gây buồn ngủ, nên đọc kỹ hướng dẫn và hỏi dược sĩ nếu bạn phải lái xe, làm việc cần tập trung.

2) Xịt mũi corticoid (kiểm soát viêm dị ứng tốt)

Đây là nhóm thường dùng để kiểm soát viêm mũi dị ứng kéo dài. Hiệu quả thường rõ sau vài ngày dùng đều.

3) Thuốc co mạch/xịt thông mũi nhanh: cẩn thận

Loại này giúp thông mũi nhanh, nhưng nếu dùng kéo dài dễ gây viêm mũi do thuốc (nghẹt mũi nặng hơn khi ngưng). Vì vậy, không nên tự dùng dài ngày nếu không có hướng dẫn chuyên môn.

Nếu bạn đang mang thai, cho con bú, có bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc trẻ nhỏ: hãy hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng thuốc.

Khi nào cần đi khám?

• Nghẹt mũi/sổ mũi kéo dài > 10–14 ngày không cải thiện

• Đau vùng mặt, đau quanh hốc mắt, dịch mũi xanh/vàng đặc kéo dài (nghi viêm xoang)

• Sốt cao, mệt nhiều

• Khó thở, khò khè (có thể liên quan hen/dị ứng)

• Trẻ nhỏ sổ mũi kéo dài, bỏ bú/bỏ ăn, khó ngủ nhiều

Phòng ngừa tái phát viêm mũi dị ứng

• Rửa mũi đúng cách đều đặn khi vào mùa

• Giữ nhà cửa sạch bụi, giảm nấm mốc

• Vệ sinh điều hòa định kỳ

• Đeo khẩu trang khi dọn nhà/ra đường nhiều bụi

• Ngủ đủ, giảm stress (dị ứng dễ nặng hơn khi cơ thể mệt)

Kết luận

Viêm mũi dị ứng/sổ mũi không khó kiểm soát nếu bạn làm đúng 3 việc: làm sạch mũi – tránh tác nhân – dùng thuốc đúng nhóm. Đừng lạm dụng xịt thông mũi “nhanh sướng” rồi lệ thuộc. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, đi khám sớm để loại trừ viêm xoang và các vấn đề khác.