Sốt là triệu chứng khiến nhiều người “hoảng” nhất, đặc biệt khi sốt tăng nhanh hoặc kéo dài. Nhưng cần nói thẳng: sốt không phải bệnh, mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với một vấn đề nào đó (thường là nhiễm virus/vi khuẩn). Điều quan trọng không chỉ là “hạ sốt cho hết”, mà là theo dõi đúng, xử lý đúng và nhận biết khi nào nguy hiểm.

Sốt là gì? Nhiệt độ bao nhiêu được gọi là sốt?

Thông thường, nhiệt độ cơ thể dao động quanh 36,5–37,5°C (tùy người, tùy thời điểm). Sốt thường được hiểu khi nhiệt độ:

• ≥ 38,0°C (đo ở nách/miệng)

• Đo ở tai/hậu môn có thể chênh nhẹ tùy cách đo và thiết bị

Quan trọng: Đừng đo “một lần” rồi kết luận. Hãy đo lại sau 15–30 phút, đảm bảo đo đúng cách.

Nguyên nhân thường gặp gây sốt

1. Nhiễm virus: cảm lạnh, cúm, các bệnh virus đường hô hấp – tiêu hóa… (phổ biến nhất)

2. Nhiễm vi khuẩn: viêm họng do liên cầu, viêm tai giữa, viêm phổi, nhiễm trùng tiết niệu…

3. Sốt do tiêu hóa: ngộ độc thực phẩm, viêm dạ dày ruột

4. Sốt sau tiêm: phản ứng miễn dịch (thường tự hết)

5. Mất nước, sốc nhiệt: môi trường nóng, lao động nặng

6. Một số nguyên nhân khác ít gặp hơn: bệnh tự miễn, phản ứng thuốc…

Vì nguyên nhân đa dạng nên mục tiêu của bạn là: giảm khó chịu + theo dõi dấu hiệu nguy hiểm, không tự “chẩn đoán” bằng cảm giác.

Cách đo nhiệt độ đúng (để khỏi “sợ oan”)

• Đo khi nghỉ ngơi, không vừa tắm nước nóng/lạnh, không vừa vận động

• Nách phải khô, kẹp đủ thời gian theo hướng dẫn

• Nếu dùng nhiệt kế tai: đặt đúng vị trí, tránh đo khi tai có ráy nhiều

• Ghi lại thời điểm – nhiệt độ – triệu chứng kèm theo (rất hữu ích khi cần tư vấn)

Khi bị sốt nên làm gì? (chăm sóc tại nhà đúng cách)

1) Bù nước là ưu tiên số 1

Sốt làm cơ thể mất nước qua mồ hôi và thở nhanh. Hãy uống:

• nước ấm, nước lọc

• oresol/điện giải nếu ra mồ hôi nhiều hoặc có tiêu chảy/nôn

• chia nhỏ nhiều lần, đừng “uống một phát cho xong”

Dấu hiệu thiếu nước cần chú ý: khô môi, tiểu ít, chóng mặt, mệt lả.

2) Nghỉ ngơi và mặc đồ thoáng

Tránh ủ kín quá mức. Mặc đồ thoáng, phòng thông khí. Đắp chăn dày để “ra mồ hôi cho hết sốt” là mẹo truyền miệng dễ phản tác dụng, nhất là khi sốt cao.

3) Lau mát đúng cách (khi sốt cao, khó chịu)

• Dùng khăn ấm (nước ấm vừa), lau vùng trán, nách, bẹn

• Không dùng nước lạnh hoặc cồn để lau (dễ gây co mạch, run và khó chịu hơn)

• Lau 10–15 phút rồi đo lại nhiệt độ

4) Ăn nhẹ, dễ tiêu

Không cần ép ăn nhiều. Ưu tiên cháo, súp, trái cây mềm, tránh dầu mỡ.

Khi nào cần dùng thuốc hạ sốt? Dùng thế nào cho đúng?

Có cần hạ sốt ngay khi mới sốt?

Không nhất thiết. Nếu sốt nhẹ và người bệnh vẫn tỉnh táo, uống được, không quá khó chịu, có thể theo dõi và chăm sóc trước.
Thường cân nhắc dùng thuốc khi:

• sốt cao gây mệt nhiều, đau nhức, khó ngủ

• sốt làm trẻ quấy khóc, bỏ bú/ăn

• có tiền sử co giật do sốt (cần tư vấn chuyên môn)

Nguyên tắc dùng thuốc hạ sốt

• Dùng đúng loại – liều – khoảng cách theo hướng dẫn hoặc theo tư vấn dược sĩ/bác sĩ

• Không tự ý “gộp nhiều loại” nếu không biết cách (dễ quá liều)

• Nếu bạn có bệnh gan, thận, dạ dày, đang mang thai/cho con bú, hoặc đang dùng thuốc điều trị: phải hỏi trước

Lưu ý an toàn: Quá liều thuốc hạ sốt (đặc biệt nhóm chứa paracetamol) có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Hãy kiểm tra thành phần thuốc cảm cúm/giảm đau xem có chứa paracetamol không để tránh dùng chồng.

Khi nào sốt là nguy hiểm? (đi khám ngay)

Bạn nên đi khám sớm nếu có:

1. Sốt ≥ 39°C kéo dài hoặc tăng nhanh khó kiểm soát

2. Sốt kèm khó thở, đau ngực, thở nhanh

3. Lơ mơ, co giật, cổ cứng, đau đầu dữ dội

4. Phát ban lan nhanh, tím tái

5. Nôn nhiều, tiêu chảy nặng, dấu hiệu mất nước rõ

6. Sốt kéo dài > 3 ngày không rõ nguyên nhân

7. Người có bệnh nền nặng (tim mạch, COPD/hen, suy giảm miễn dịch), người già, trẻ nhỏ

8. Sốt sau chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng (đau, sưng, nóng, đỏ)

Đặc biệt với trẻ nhỏ: nếu trẻ < 3 tháng sốt, hoặc trẻ bỏ bú, li bì, khó đánh thức, thở rút lõm… cần đi khám ngay.

Cách phòng sốt và nhiễm bệnh

• Rửa tay thường xuyên

• Đeo khẩu trang khi nơi đông người/không khí ô nhiễm

• Ngủ đủ, ăn uống đủ chất

• Tiêm phòng theo khuyến cáo (đặc biệt cúm theo mùa)

Kết luận

Sốt là phản ứng tự nhiên của cơ thể, nhưng cần xử lý đúng: đo đúng – bù nước – nghỉ ngơi – hạ sốt khi cần – theo dõi dấu hiệu nguy hiểm. Đừng chỉ chăm chăm “cắt sốt”, hãy quan sát toàn trạng và triệu chứng đi kèm để biết khi nào nên đi khám.