Đau xương khớp, đặc biệt là đau lưng, nhức mỏi và thoái hoá, đang trở thành “bệnh nghề nghiệp” của cả người lớn tuổi lẫn dân văn phòng. Có người đau âm ỉ suốt, có người đau theo đợt khi trời mưa lạnh, có người sáng ngủ dậy cứng khớp như “robot khởi động chậm”. Tin vui là đa phần có thể cải thiện rõ nếu bạn hiểu đúng nguyên nhân và áp dụng chăm sóc đúng cách. Tin không vui là: nếu bạn chỉ uống thuốc giảm đau cho qua ngày, đau sẽ rất hay quay lại.

Đau xương khớp là gì? Vì sao hay gặp đau lưng và nhức mỏi?

Đau xương khớp là cảm giác đau, nhức, cứng, khó vận động tại vùng khớp (gối, cổ tay, vai, hông…) hoặc vùng cột sống (cổ, lưng, thắt lưng). Trong đó, đau lưng rất phổ biến vì cột sống là “trục chịu lực” chính của cơ thể, dễ bị ảnh hưởng bởi tư thế, cân nặng và hoạt động lặp lại.

Nhức mỏi có thể đến từ:

• căng cơ – dây chằng do ngồi lâu, sai tư thế

• quá tải vận động, mang vác nặng

• thoái hoá khớp/cột sống theo tuổi

• chèn ép thần kinh (đau lan, tê bì)

• viêm (đau, sưng, nóng)

Nguyên nhân thường gặp của đau xương khớp (đau lưng, nhức mỏi, thoái hoá)

1) Thoái hoá khớp/cột sống

Thoái hoá là quá trình “mòn dần” theo thời gian: sụn khớp giảm đàn hồi, khe khớp hẹp, có thể kèm gai xương. Thường gặp ở gối, cột sống cổ, cột sống thắt lưng.

Gợi ý nhận biết: đau tăng khi vận động/đi lại nhiều, giảm khi nghỉ; cứng khớp buổi sáng nhưng thường dưới 30 phút.

2) Căng cơ do tư thế và thói quen

Ngồi làm việc 8–10 tiếng/ngày, cúi đầu nhìn điện thoại, ngồi vắt chân, bê đồ sai cách… là combo tạo đau lưng và cổ vai gáy.

Gợi ý nhận biết: đau kiểu căng tức, mỏi, tăng khi giữ một tư thế lâu; xoa bóp/giãn cơ thấy dễ chịu.

3) Viêm quanh khớp hoặc viêm khớp

Viêm có thể do quá tải, chấn thương hoặc bệnh lý (viêm khớp dạng thấp…). Viêm thường kèm sưng nóng đỏ, đau cả lúc nghỉ.

4) Chèn ép thần kinh (đau lan, tê bì)

Ví dụ đau thắt lưng kèm đau lan xuống mông – đùi – cẳng chân (kiểu thần kinh tọa) hoặc đau cổ lan xuống tay.

Gợi ý nhận biết: đau lan theo đường, tê rần, yếu cơ, giảm cảm giác.

7 dấu hiệu “đỏ” cần đi khám sớm (đừng cố chịu)

Bạn nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:

1. Đau dữ dội sau chấn thương/ té ngã

2. Tê bì tăng dần, yếu tay/chân

3. Đau lan xuống chân kèm cảm giác “tê như điện giật”

4. Sốt, sưng nóng đỏ rõ vùng khớp

5. Sụt cân không rõ lý do, đau về đêm nhiều

6. Đau kéo dài > 2–4 tuần không cải thiện

7. Rối loạn tiểu tiện/đại tiện kèm đau lưng (cần khám ngay)

Cách giảm đau xương khớp tại nhà (đúng – đơn giản – hiệu quả)

1) Nghỉ tương đối, tránh “nằm bất động”

Nghỉ để giảm quá tải là đúng, nhưng nằm bất động quá lâu lại khiến cơ yếu và khớp cứng hơn. Hãy vận động nhẹ nhàng: đi bộ chậm, giãn cơ.

2) Chườm nóng hay chườm lạnh?

• Chườm lạnh: phù hợp khi đau mới sau vận động mạnh hoặc nghi ngờ sưng viêm (24–48h đầu).

• Chườm nóng: hợp với đau mỏi, căng cơ, thoái hoá mạn tính.

3) Tập 5–10 phút mỗi ngày: “ít mà đều”

Các bài tập nhẹ thường giúp giảm đau bền hơn thuốc:

• giãn cơ lưng – hông

• tăng sức mạnh cơ core (bụng – lưng)

• xoay vai, kéo giãn cổ – vai gáy

4) Sửa tư thế – giảm “đau do nghề”

• Ngồi: lưng thẳng, chân chạm đất, màn hình ngang tầm mắt

• Cứ 45–60 phút đứng dậy 1–2 phút

• Nâng vật: gập gối, giữ lưng thẳng, ôm sát vật vào người

5) Giấc ngủ và cân nặng

Thiếu ngủ làm tăng cảm nhận đau. Thừa cân làm tăng tải lên khớp gối và cột sống. Nếu bạn giảm được 2–3kg, nhiều trường hợp đau gối nhẹ đã cải thiện đáng kể.

Dùng thuốc/TPCN hỗ trợ: nên hiểu đúng

Tại nhà thuốc, nhiều người hỏi “có thuốc gì uống hết đau không?”. Thẳng thắn: không có viên nào xóa đau vĩnh viễn nếu bạn không xử lý nguyên nhân.

• Thuốc giảm đau/kháng viêm (OTC) có thể giúp qua cơn, nhưng cần dùng đúng liều, đúng thời điểm và chú ý dạ dày, gan thận.

• TPCN (glucosamine, collagen type II, omega-3, canxi – D3 – K2…) có thể hỗ trợ, nhưng thường cần 4–12 tuần để đánh giá và phải phù hợp từng người.

Nguyên tắc: nếu bạn đang dùng thuốc điều trị (đặc biệt thuốc chống đông, tim mạch, tiểu đường) hãy hỏi dược sĩ/bác sĩ trước khi kết hợp.

Kết luận

Đau xương khớp (đau lưng, nhức mỏi, thoái hoá) rất phổ biến, nhưng không phải “chịu chung sống cả đời”. Bạn có thể cải thiện rõ nếu đi theo hướng đúng: giảm quá tải – sửa tư thế – tập đều – ngủ đủ – kiểm soát cân nặng, kết hợp thuốc/TPCN hợp lý khi cần. Và nhớ: gặp dấu hiệu đỏ thì đi khám sớm, đừng cố “tự chữa” cho đến khi đau thành mãn tính.